Politie...vriend of vijand?

Waar kom je in Nederland de politie tegen? In elk geval op straat, op de snelweg, op het politiebureau, bij evenementen en bij rellen. Welke taken heeft een politieagent? Aan welke regels moet de politie zich houden bij de uitvoering ervan? Die vragen gelden ook voor de politie in Zimbabwe. Je komt daar op dezelfde plekken politie tegen als bij ons. Welk beeld hebben de mensen daar van hun politie? Hoe is het contact met de bevolking? Aan welke regels moet de politie in Zimbabwe zich houden?
Het ooit zo welvarende Zimbabwe lijdt al jaren onder de dictatuur van tachtigplusser president Mugabe, en de gevolgen van zijn beleid. In deze module maak je kennis met de politie en de bevolking van Zimbabwe tijdens de gewelddadige regering van president Mugabe. In het Zimbabwe van nu lijkt van recht geen sprake meer te zijn.

Opdrachten

Verdeel de klas in vier groepen. Ieder groepje maakt één van de onderstaande opdrachten. De gevonden antwoorden presenteer je aan elkaar. Samen werk je aan de vijfde opdracht.

Opdracht 1

Lees de teksten 'Universele verklaring van de Rechten van de Mens' en 'De rechten van de mens en de politie' en beantwoord de volgende vragen:

1. Kies vier rechten uit. Waarom heb je voor deze rechten gekozen? Motiveer waarom deze rechten volgens jou belangrijk zijn.
2. De rechten van de mens zijn universeel? Wat betekent dat?
3. Waarom moet een politieagent weten welke rechten een mens heeft?
4. Bij welke taak moet de politie extra opletten als hij-zij zich aan de mensenrechten wil houden? Wat mag een politieagent bijvoorbeeld niet doen?

Universele verklaring van de Rechten van de Mens

Je kent de Verenigde Naties (VN). Al sinds 1948 proberen zij er voor te zorgen dat mensen in vrede met elkaar leven en dat hun rechten niet geschonden worden. Daartoe hebben zij een lijst opgesteld, waarin alle mensenrechten staan vermeld: de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Deze dertig rechten moeten zorgen voor een goed en veilig leven voor alle mensen. Alle landen moeten zich aan deze rechten houden. De officiële lijst is opgesteld in plechtige, moeilijke taal. Young Amnesty, onderdeel van Amnesty International, heeft de rechten zo geformuleerd dat ze voor iedereen te begrijpen zijn!

Al jouw rechten op een rijtje :

1. Iedereen wordt vrij en met gelijke rechten geboren
2. Mensenrechten zijn er voor iedereen, altijd en overal.
3. Je hebt recht op leven, op vrijheid en op veiligheid.
4. Slavernij is verboden.
5. Martelen is verboden.
6. Iedereen heeft overal recht op dezelfde bescherming.
7. De wet is voor iedereen gelijk en moet iedereen gelijke bescherming bieden.
8. Als je onrecht wordt aangedaan, moet de rechter jou beschermen.
9. Je mag niet zomaar worden opgesloten,of het land uitgezet.
10. Als je terecht moet staan, heb je recht op een eerlijke en openbare rechtszaak met een onafhankelijke rechter.
11. Je bent onschuldig tot het tegendeel is bewezen. Je daden kunnen niet achteraf strafbaar worden gesteld.
12. Je hebt recht op privacy en op bescherming van je goede naam.
13. Je mag je vrij verplaatsen in je eigen land. Je mag overal naar toe.
14. Je mag vluchten naar een ander land als je mensenrechten worden bedreigd.
15. Je hebt recht op een nationaliteit.
16. Je mag trouwen en een gezin stichten met wie je wilt.
17. Je hebt recht op bezit, dat mag niemand zomaar van je afnemen.
18. Je mag je eigen godsdienst kiezen en daarnaar leven.
19. Je hebt het recht om uit te komen voor je eigen mening.
20. Je mag lid worden van een vereniging en er één oprichten. Niemand mag je dwingen om bij een vereniging te horen.
21. Iedereen mag meedoen aan de verkiezingen voor het landsbestuur en zichzelf daarvoor verkiesbaar stellen. Het volk kiest de regering in democratische verkiezingen.
22. Je hebt recht op de economische, culturele en sociale voorzieningen in je land. Arme landen hebben recht op internationale hulp.
23. Je hebt recht op werk naar keuze, met een eerlijk loon. Je mag lid worden van een vakbond.
24. Je hebt recht op rust en vrije tijd.
25. Je hebt recht op genoeg inkomen om van te leven. Als je niet voor jezelf kunt zorgen, moet de overheid dat doen.
26. Je hebt recht op onderwijs.
27. Je hebt het recht om te genieten van kunst en cultuur.
28. Landen moeten ervoor zorgen dat de mensenrechten kunnen worden nageleefd.
29. Je hebt plichten om ervoor te zorgen dat de rechten van andere mensen kunnen worden nageleefd. De wetten in je land mogen niet in strijd zijn met de mensenrechten.
30. Geen van deze rechten mag worden misbruikt om de mensenrechten te vernietigen.

De rechten van de mens en de politie

Nederland is een democratische rechtsstaat. Democratisch wil zeggen gekozen door het volk. Alle Nederlanders ouder dan 18 jaar, mogen elke 4 jaar hun stem uitbrengen voor de verkiezing van de volksvertegenwoordiging in de gemeente, de provincie en het land.
Met een rechtsstaat wordt bedoeld dat de overheid het recht hanteert als het hoogste gezag. Dat betekent dat de overheid ervoor zorgt dat de wetten worden nageleefd. Wie de wet overtreedt kan een straf worden opgelegd. Een rechtsstaat moet zich houden aan de Rechten van de Mens.

Een politieagent werkt voor de overheid, en heeft deze rechten dus altijd in het achterhoofd!

Opdracht 2

Lees de volgende teksten: 'De rechten van de mens en de politie' (deze tekst staat al hierboven), 'Politie in Nederland' en 'Politie in Zimbabwe, een vergelijking'. Beantwoord daarna deze vragen:

1. Wat betekent het als een land een democratische rechtsstaat is?
2. Welke soorten politie heb je in Zimbabwe. Noem kort hun voornaamste taken en bevoegdheden?
3. Noem per afdeling welke Nederlandse afdeling er het meeste op lijkt.
4. Met welke afdeling hebben de gewone mensen in Zimbabwe vooral te maken?

Politie in Nederland

De politie is in grote lijnen als volgt georganiseerd:

Regiopolitie

Wil je bij de politie dan ga je naar de Politieacademie. Je leert daar de volgende zaken:

• Hulpverlenen, bijvoorbeeld bij een ongeluk, of als iemand niet lekker wordt op straat.
• Preventie, voorkomen dat er iets mis gaat. Dit betekent voorlichting geven op scholen over bijvoorbeeld de gevolgen van criminaliteit maar ook tips, bijvoorbeeld aan mensen die op vakantie gaan om hun huis beter te beveiligen tegen inbraak. Het betekent ook dat de politie veel op straat is om gevaarlijke situaties tijdig te herkennen en te voorkomen.
• Handhaven van orde en rust. Dit betekent dat de politie ervoor zorgt dat mensen op drukke, openbare plaatsen, zoals in winkelcentra, op het strand of op het station gewoon hun dingen kunnen doen', zoals naar school gaan, boodschappen doen of werken.
• Recherche: Oplossen van misdrijven en opsporen van daders (boeven vangen).

KLPD: Korps Landelijke Politiediensten

ehalve de regiopolitie is er de KLPD, dat toezicht heeft op het verkeer op de weg, te water en in de lucht. Het KLPD zorgt ook voor beveiliging van de Koningin, haar familie en andere belangrijke mensen. Als een regio hulp nodig heeft bij het opsporen van een misdadiger heeft het KLPD daarvoor een gespecialiseerde recherchedienst.

ME: Mobiele eenheid

De ME is samengesteld uit politiemensen van verschillende korpsen. Hun belangrijkste taak is de orde te handhaven tijdens demonstraties, voetbalwedstrijden en andere activiteiten waarbij veel mensen zijn betrokken. ME-ers werken soms in burger en zij moeten tijdens een ME-actie de grootste relschoppers uit groepen isoleren en aanhouden. Er zijn ook speciale arrestatie-eenheden.

Politie in Zimbabwe, een vergelijking

In Zimbabwe is de politie in grote lijnen georganiseerd in ZRP, CID en Oproerpolitie. Essentieel voor Mugabe's harde regime zijn, behalve de Oproerpolitie, met name de niets ontziende Militaire Politie en de CIO.

ZRP (Zimbabwe Republic Police)

Wil je bij de politie dan ga je naar de politieopleiding in Harare of Bulawayo. In de opleiding leer je net als in Nederland hoe je politietaken uitvoert zoals het hoort. Daarbij is belangrijk dat de mensenrechten niet worden geschonden. Na de opleiding moet een verklaring worden ondertekend waarin dit is opgenomen. Maar hoe gaat het er in de praktijk aan toe?

De ZRP heeft dezelfde soort taken als de Nederlandse regiopolitie: mensen helpen, orde handhaven, het verkeer in de gaten houden. Andere taken zijn hulp bij buurtwacht buurtbeveiliging door bewoners - , voorlichting op scholen bijvoorbeeld over verkrachting, mishandeling en andere problemen.

Willen mensen anoniem melden dat ergens iets aan de hand is, b.v. mishandeling, dan kan dat op scholen, maar ook via postbussen op de openbare weg die daar hangen voor anonieme tips. De politie doet er dan iets aan. De ZRP door de bevolking spottend Zimbabwe Rotten Police genoemd - heeft de laatste 10 jaar duizenden agenten verloren. Zij werden ontslagen of vertrokken zelf. Reden was meestal dat zij hun meerderen uitdaagden volgens de regels te werken. Zij protesteerden tegen de terreur uitgeoefend door de regeringspartij, de ZANU-PF. Het leven van de agenten en hun familie werd daardoor zo bedreigd dat velen het land hebben verlaten.

CID (Criminal Investigation Department)

Dit is een afdeling die onderzoek doet naar moord, overvallen en inbraken, zoiets als bij ons de recherchediensten. Van de mensen die hier werken wordt meer kennis verwacht dan van een gewone politieman. Zij worden ook beter betaald.

Oproerpolitie

Deze politieafdeling is in opzet niet in uitvoering - vergelijkbaar met onze ME. Zij treden op bij grote demonstraties of als er een inval moet plaatsvinden. Er wordt dan gebruik gemaakt van honden, gummiknuppels en traangas. Ze zijn vaak te zien op foto's en You Tube filmpjes terwijl ze mensen in elkaar slaan. De mensen van dit politieonderdeel worden aangenomen op basis van hun fysieke gesteldheid en hun reactievermogen. Met andere woorden: zijn ze sterk en kunnen ze bij onverwacht geweld snel reageren.

Militaire politie

Dit onderdeel speelt in Zimbabwe een heel belangrijke rol. Met name in het overheidsgeweld waaronder de mensen te lijden hebben. De militaire politie wordt beter betaald dan de gewone politie en is loyaal aan de president.

CIO (Central Intelligence Organization)

Behalve de militaire politie in uniform is er de CIO. CIO-ers zitten overal in het land. Ze zijn nergens aan te herkennen. Geen wonder dat de Zimbabwanen zich niet gauw kritisch uitspreken. Wie kun je vertrouwen? De CIO functioneert als de oren en ogen voor de president en zorgt voor zijn bewaking. Dus ook als de president onderweg is. Een Nederlandse ooggetuige: Terwijl we staan te praten horen we op de hoofdweg sirenes. De president komt eraan! Voorop een legertruck met zwaailichten, dan twee legertrucks vol militairen, geweren in de aanslag, dan een auto, daarna de limousine van de president, weer een truck, een ziekenwagen. Het geheel afgesloten door nog een auto. (In het gevolg van Mugabe rijdt altijd een ziekenauto!) Deze zeer ondoorzichtige dienst is een onmisbaar instrument voor de president. Zij worden het best betaald en hij beloont ze verder met gratis auto's, huizen en land.

Opdracht 3

Lees de teksten 'De rechten van de mens en de politie' (deze tekst staat al hierboven), 'De oppositie en de politie' en 'De positie van een Zimbabwaanse politieagent' en beantwoord de volgende vragen

1. Wat valt je op?
2. Zie je verschillen met Nederland? Welke?
3. Wat is de belangrijkste reden voor die verschillen?
4. Wat wordt verstaan onder corruptie?
5. Geef twee voorbeelden van corruptie bij de politie in Zimbabwe.
6. Is de Nederlandse politie ook gevoelig voor corruptie? Motiveer je antwoord.

De oppositie en de politie

Via krantenberichten en filmpjes op You Tube is te zien hoe met name de Zimbabwaanse oproerpolitie en de militaire politie mensen bang maakt en in elkaar slaat. Doelwit is iedereen die ook maar iets te maken heeft of lijkt te hebben met de oppositiepartij MDC, Movement for Democratic Change. Het geweld betreft:

• de leiders, b.v. Tsvangirai en Biti
• het middenveld: advocaten, leraren, journalisten, vakbondsmensen, artsen/verpleegkundigen en verdedigers van mensenrechten
• de mannen en vrouwen die aan de MDC hand- en spandiensten verlenen, waaronder wijkhoofden, jongeren in buurthuizen, posterplakkers en studentenleiders.

Elke vorm van kritiek of protest wordt opgevat als tegen de wet.

Een paar voorbeelden:

Hoort iemand van de CIO - een stille - op straat iemand zeggen dat het tijd wordt dat er eens iets verandert, dan valt dit onder aanzetten tot geweld. Dat is tegen de wet, ook in Nederland.
Vangt een CIO-er op dat je tegen iemand klaagt over langdurig gebrek aan water of stroom dan is het gebrek aan vaderlandsliefde. Protest tegen schending van de mensenrechten valt onder terrorisme. In al die gevallen volgt mishandeling en arrestatie. Dat is nu kennelijk gerechtvaardigd.
Ook talloze mensen worden mishandeld en gearresteerd zonder enige reden. Mensen verdwijnen zomaar. Bevelen van de rechtbank, bijvoorbeeld toestemming om te demonstreren, worden door de politie genegeerd. Elke vorm van demonstreren wordt verhinderd met traangas en arrestaties.
In Zimbabwe is van recht geen sprake meer.

De positie van een Zimbabwaanse politieagent

Niet veel Zimbabwanen voelen er voor politieagent te worden. De opleiding is namelijk heel zwaar, er vallen vaak gewonden. Afgezien daarvan moet je precies doen wat de machthebbers willen: elke vorm van oppositie de mond snoeren. Dat is lastig als mensen in je eigen omgeving ook problemen hebben met Mugabe. Het kan gebeuren dat je als politieagent mensen moet arresteren, terwijl je ze misschien liever zou beschermen.
Het is als ZRP-agent moeilijk om ontslag te nemen of te vluchten. Jijzelf en je familie kunnen worden opgepakt of je huis in brand gestoken.

Hoe kom je rond?

Een politieagent in Zimbabwe verdient niet veel, omgerekend ongeveer 140 Euro per maand. Dat is lang niet genoeg om de maand mee door te komen, al is het meer dan bijvoorbeeld een leraar verdient. Om voor je familie te zorgen is meer geld nodig. Zoals in veel landen wordt geprobeerd dat inkomen aan te vullen. Op een eerlijke of oneerlijke manier. Een politieagent kan vrij makkelijk bij verdienen. Kijk maar eens naar de volgende voorbeelden:

• Bij een van de vele roadblocks houdt de politie auto's aan, noemt iets wat fout is (kan van alles zijn, zoals je voorbanden een meter te ver over een bepaalde streep), dreigt met rijbewijs inleveren en boete. Met veel moeite mag je je rijbewijs houden, maar moet dan behalve de boete een flink bedrag extra betalen.
• Mensen gaan naar de diamantvelden bij de stad Mutare, hopend iets te vinden. Die velden worden bewaakt door de politie en je mag er alleen op als je hun toestemming hebt. Dat wil iedereen want de meeste mensen hebben niets. De politie neemt de beslissing wie erop mag. Dat is natuurlijk vaak de hoogste bieder. Probeer je het stiekem dan word je er letterlijk af geslagen.
• Je bent buitenlander en moet je melden met je paspoort. De politie zegt dat je je inlaat met vijandige elementen en dreigt je paspoort in te trekken. Je betaalt maar al te graag om je paspoort te houden!
• Bij de grens staan hulpgoederen (bestemd voor een ziekenhuis) die je uit Nederland hebt verstuurd. Je hebt alle regeltjes gevolgd en de invoerrechten en andere kosten van tevoren betaald. De douane houdt de goederen vast tot er een extra betaling is gedaan. Dus betaal je.

Op deze manier geld verdienen heet corruptie. Via een oneerlijke weg, én via een publieke functie (de autoweg, de diamantvelden of de douane). Je misbruikt dus eigenlijk je functie als politieagent om er zelf beter van te worden. Je kunt dit ongestraft doen want, om aan de macht te blijven en de Zimbabwanen in bedwang te houden heeft Mugabe het leger en ook de politie te hard nodig. Ook al schendt hij daarmee de rechten van de mens.

Opdracht 4

Lees de teksten 'Universele verklaring van de Rechten van de Mens' (deze tekst staat al bovenin de module), 'De rechten van de mens en de politie' (deze tekst staat al hierboven), 'Vreedzaam protest en de politie', 'De oppositie en de politie' (deze tekst staat ook al hierboven) en 'De positie van een Zimbabwaanse politieagent' (laatste tekst hierboven). Beantwoord daarna de volgende vragen:

1. Kun je bedenken waarom de politie in sommige landen niet corrupt is en in Zimbabwe wel?
2. De mensenrechten gelden ook in Zimbabwe. Geef aan welke mensenrechten daar volgens jou worden geschonden? Motiveer je antwoord.
3. Noem twee redenen waarom Zimbabwanen liever geen politieagent worden.
4. Kun je Zimbabwe een democratische rechtsstaat noemen? Geef aan waarom wel of waarom niet.
5. Waarom is er gekozen voor de ondertitel van deze module: 'Politie: vriend of vijand?' Verplaats je in het dagelijks leven van een Zimbabwaan en motiveer je antwoord.

Vreedzaam protest en de politie

Advocaat Beatrice Mtetwa: In Zimbabwe heerst wetteloosheid'

Enkele jaren geleden werd de voorzitter van de Law Society of Zimbabwe, Beatrice Mtetwa, samen met drie andere advocaten in elkaar geslagen door de politie. Hierbij een interview met haar over deze gebeurtenis.

'In Zimbabwe heerst wetteloosheid. Het rechtssysteem is ingestort. Wij zijn niet de eersten die door de politie worden aangevallen en we zullen niet de laatsten zijn', zegt Mtetwa. Zij verdedigt al haar hele leven de mensenrechten in Zimbabwe en werd talloze keren ruw aangepakt door de politie. Deze keer was de reden een petitie die ze met enkele collega's wilde overhandigen aan het Ministerie van Justitie. Deze handtekeningenlijst was een protest tegen de arrestatie van twee andere advocaten.
Volgens de politie werden Mtetwa en haar collega's gearresteerd omdat ze een illegale bijeenkomst bijwoonden. Ze werden beschuldigd van terrorisme. Volgens Mtetwa ten onrechte. Wij hebben het recht om een petitie aan te bieden en te protesteren tegen het onrecht dat onze collega's is aangedaan. Er heerst wetteloosheid in Zimbabwe. De politie handelt naar eigen inzicht en neemt de Rechten van de Mens niet serieus. Een heleboel gewone inwoners van Zimbabwe ondergaan elke dag staatsgeweld.

Eindopdracht: Mutare Magazine

Jullie hebben inmiddels veel informatie verzameld over taken, bevoegdheden en de praktijk van een politieagent in Zimbabwe. Als politieagent bij een van de genoemde afdelingen kun je op verschillende manieren optreden. Bedenk een paar situaties die je met vier personen kunt spelen in een rollenspel.

Een groepje speelt een situatie zoals het er in Zimbabwe aan toegaat. Daarna wordt de situatie weer gespeeld, maar dan volgens de regels. Speel verschillende situaties.
Wat is het verschil in effect? Welke situatie bevalt jullie het beste en waarom?
Een ander groepje schrijft een krantenbericht voor in Mutare magazine waarin de verschillende situaties beschreven worden. Geef ook hier je mening welke situatie het beste is en waarom.